مهر
۲۰
۱۳۹۱

روز ملی کاهش اثرات بلایای طبیعی

بمناسبت روز ملی کاهش اثرات بلایای طبیعی مختصر آشنایی  از بلایای طبیعی در اختیار خوانندگان سایت قرار خواهم داد تا به موجب این مقاله آگاهی شما از بلایای طبیعی و اثرات آن افزایش یابد حوادثی مثل سیل و زلزله که در سطح کشور از احتمال وقوع بالاتر برخوردارند از طریق ساخت سدها، سیل بندها و بندهای انحرافی و آبخیزداری مناطق کوهستانی و شیبدار و نیز با ساخت منازل مسکونی مقاوم در سطح قابل ملاحظه ای کاهش می یابند هر یک از عناصر جوی به تنهایی می تواند بلایای مهمی مانند افزایش دما و گرمازدگی، سرعتهای زیاد باد و وقوع توفان، بارشهای تندری و وقوع تگرگ، یخبندان و سرمازدگی و … را ایجاد کند. اما بیشترین خسارات جانی و مالی بر اثر پدیده های جوی ترکیبی و خطرات ثانویه ناشی از آنها می باشد، مانند توفان، رعد و برق، خشکسالیها، سیل، آتش سوزی تأثیرگذاری بلایای جوی بر جوامع با توجه به وضعیت توسعه اقتصادی و آسیب پذیری آنها متفاوت است. به طوری که رویدادهای جوی بیشترین خسارات جانی را در کشورهای کمتر توسعه یافته و بیشترین خسارات مالی را در کشورهای بیشتر توسعه یافته ایجاد می کنند بررسی اطلاعات و آمار طی سالهای ۹۲-۱۹۶۳ نشان می دهد که مرگ و میر ناشی از سیل به علت مشکلات پیش بینی روبه افزایش بوده در حالی که مرگ و میر ناشی از توفانهای حاره ای به دلیل موفقیت نسبی در پیش بینی و هشدار طرحهای تخلیه مناطق در خطر کاهش یافته است.
در سالهای مذکور وقوع خشکسالیها نیز افزایش قابل ملاحظه ای را نشان داده اند. کاهش اثرات سیلاب با روش هایی مانند مقاومت در مقابل خطر توسط طراحی و ساخت دیواره های مناسب یا ساخت های دفاعی در مقابل سیل قابل حصول است.کاهش خسارات ناشی از رویدادهای جوی اقلیمی با اجرای برنامه های بلند مدت و کوتاه مدت مانند اعلام خطر بهنگام و استفاده مناسب از زمین ممکن می باشد در سالهای اخیر نگرانی دانشمندان در مورد تغییرات اقلیمی ناشی از دخالتهای بی رویه بشر در طبیعت و افزایش آلودگی های جوی بیشتر شده است. افزایش دمای سطح زمین که از نیمه دوم قرن اخیر شتاب بیشتری به خود گرفته است، معلول عواملی چون افزایش فعالیت های صنعتی و تولید روزافزون گازهای گلخانه ای است یکی از نتایج افزایش دما که تغییراتی را در روابط متقابل بین اقیانوسها و سیستم گردش عمومی به وجود می آورد بروز خشکسالی در برخی از نقاط جهان و رخداد توفان و سیلاب در نقاط دیگری از زمین می باشد خشکسالی با کاهش آب قابل دسترسی می تواند به شکل های گوناگون مانند کمبود بارش، کاهش دبی رودخانه ها و یا پایین رفتن سطح آبهای زیرزمینی مشاهده گردد

طبقه بندی بلایای طبیعی
پدیده های ناهنجار عبارتند از:
الف: پدیده های ناشی از عواملی تحمیلی بر طبیعت: آلودگی هوا، بارانهای اسیدی، افزایش گاز کربنیک و آلاینده ها در جو و اثرات گلخانه ای ناشی از آنها، نازک شدن لایه ازن و غیره
ب: پدیده های ناشی از مکانیزم و ساختار عوامل طبیعی (زلزله، سیل، خشکسالی، بیابان زایی، پیشروی آب دریاها در خشکی و…) هر چند که برخی از این پدیده ها می تواند به علت تداخل هر دو عامل فوق که درواقع تشدیدکننده پدیده ها محسوب می شود نیز رخ دهد. از دیدگاه دیگر پدیده های ناهنجار طبیعی را می توان به صورت زیر طبقه بندی نمود:
حوادث طبیعی ناشی از عوامل زمین ساختی، بلیه تدریجی مثل آتشفشان، بلیه ناگهانی مثل زلزله، حوادث طبیعی ناشی از عوامل آب و هوایی مثل خشکسالی و سیل را میتوان نام برد.
برخی از بلیه های طبیعی با فشار آب و هوایی (بارشها، طوفان، خشکسالیها و…) و نیز با منشأ زمین ساختی (آتشفشان، بهمن و … ) با روشهای خاص و با درصد احتمال قابل پیش بینی اند که با توسعه علوم و فنون و ارتقای علمی بشر روزبه روز ضریب اطمینان چنین پیش بینی هایی بیشتر خواهد شد.

پیش آگاهی
پیش آگاهی و پیشگیری در کلیه امور بهتر از مبارزه و درمان است، در بسیاری از مواقع پیشگیری صدمات و خسارات جانی و اقتصادی ناشی از این گونه بلایا را به حداقل ممکن رسانده و این مهم نیازمند آگاهی و شناخت آحاد جامعه است و باید در سطح جوامع انسانی بسط و گسترش بیشتری پیدا کند به طور مثال، حوادثی از قبیل زلزله، سیل، کاهش سطح جنگل ها و مراتع، گسترش بیابانها و … با ساخت منازل مسکونی مقاوم، ممانعت از کندن بوته ها و درختان جنگلی، جلوگیری از چرای مفرط مراتع، احداث سیل بندها و سدها و… قابل پیشگیری است. به طور کلی پیش آگاهی و پیشگیری در تقابل با بلاهای طبیعی از نظر زمانی دارای سه مرحله پیش از وقوع، هنگام وقوع و بعد از وقوع است
مرحله قبل از وقوع نیازمند تمهیداتی شامل پیش بینی های مورد لزوم بر مبنای اطلاعات درست در امور هواشناسی، زمین شناسی و زیست محیطی، استفاده از سازه های موثر در کاهش بلیه و آماده سازی اذهان عمومی در راستای تقابل با چنین رخدادهایی می باشد تخصیص اعتبارات در جهت موارد پژوهشی و اجرایی در مراحل سه گونه فوق نیز باید مد نظر قرار گیردهنگام وقوع حادثه وجود امکانات لازم برای کمک رسانی به خسارت دیدگان و جلب مشارکت عمومی از طریق رسانه های گروهی ضروری است در مرحله بعد از وقوع به کارگیری روشهای مقابله با پدیده های ثانویه و احتمال صدمات مجدد ناشی از حادثه، درخور اهمیت است. مهمترین روش برای مقابله با بلایای طبیعی، علمی نمودن و اجرای درست برنامه های مقابله از طریق برنامه ریزیهای جامع منطقه ای، ملی و فراملی است.

افزایش خسارات
براساس آمارهای بین المللی در ۲۷ سال گذشته ۶/۳ میلیون نفر بر اثر بلایای طبیعی جان باخته اند و بیش از سه میلیارد نفر آسیب دیده اند و بیش از ۲۴۰ میلیارد دلار خسارت مالی وارد شده است.
آمار نشان می دهد که بلایای طبیعی روبه افزایش اند. بر پایه یافته های آماری بین سالهای ۱۹۹۰ تا ۲۰۰۲ شدت بلایا ۱/۴ برابر شده است نسبت جان باختگان ۹/۶ و آسیب دیدگان ۲/۵ و خسارت مالی ۳۸ برابر شده است و به طور متوسط در هر سال از هر ۳۱ نفر یک نفر از بلایا آسیب دیده و از هر ۳۱۰۰۰ نفر یک نفر در اثر بلیه طبیعی جان خود را از دست داده است.
انسان به تعبیری موجودی گیرنده، فرستنده و حساب کننده قلمداد شده و با هوشمندی خود قادر است بسیاری از وقایع را که گاه بلیه به نظر می رسند به رحمت مبدل کند یا حداقل از میزان خسارات وارده بکاهد.
بلایای طبیعی اصولاً ماهیتی پیچیده دارند و در شرایط کنونی بسیاری از آنها خارج از کنترل انسان به نظر می رسند. اما میزان آسیب پذیری نتیجه عملکرد عوامل انسانی است و همانطوری که واقفیم پیشگیری از حادثه بهتر از واکنش در مقابله حادثه است، لذا ارتقای دانش و آگاهیهای عمومی خود عامل مهمی در کاهش اثرات بلایای طبیعی محسوب می گردد.

بحران
بحران رخدادی نابهنگام وگاه غیرقابل پیش بینی است که شدت و میزان آن از حد معمول بیشتر است. بحران بر دو گونه می باشد: بحران طبیعی و بحران انسان ساخت
بحرانها یا بلایای طبیعی هر ساله خسارات عمده جانی و مالی فراوانی به جوامع بشری وارد می سازد؛ به طوری که دهه ۹۰ میلادی، از سوی سازمان ملل متحد و سازمان هواشناسی جهانی دهه کاهش بلایای طبیعی اعلام و از تمامی ملل جهان برای دستیابی به این هدف دعوت به همکاری شد این فراخوان بین المللی اولین اقدام متمرکز و جامع نهادهای بین المللی در معرفی و آموزش انسانی در تمامی ابعاد پژوهشی، برنامه ریزی و اجرایی در راستای کاهش اثرات بلیه های طبیعی بود اما تغییر شکل رفتارهای کنونی که تماماً معطوف به امداد و کمک رسانی پس از وقوع حادثه می باشد به پیشگیری قبل از وقوع بلایا که خود مستلزم مدیریت خاص و آموزش و تشریک مساعی همگانی است نیاز دارد.
بنابراین در استراتژی کاهش اثرات بلایای طبیعی تاکتیک یا راهکارها به سوی آگاه سازی عمومی و تأکید بر امر اطلاع رسانی به مردم در راستای اقدامات پیشگیرانه قبل از وقوع حوادث نابهنجار تغییر کرده است و این تغییر روش خود از اهداف اساسی برنامه کاهش اثرات بلایای طبیعی در دودهه اخیر بوده است. با امید اینکه این امر مقبولیت عام یافته و فراگیر شود.

روشهای پیش بینی و پیشگیری:
ترس از ناشناخته ها در انسان فطری است، ترس از تاریکی نیز معلول همین علت است آنچه ناشناخته ها را به آگاهی تبدیل می کند دانش است. ارتقای روز افزون توان علمی و فناوری انسان در دنیای معاصر هر چند که معضلاتی را که ناشی از بعضی راهکارهای نادرست است در عرصه زندگی و محیط پیرامون او در پی داشته، اما موفقیتهای ناشی از این پیشرفت ها قابل کتمان نیست و این توانایی در پیکار با حوادث ناگوار و زیانبار طبیعی هر روز چشمگیر تر می شود.
بنابراین درک درست وقایع و پدیده های طبیعی منجربه پیش بینی، پیشگیری و تقابل منطقی و درست با آنها خواهد شد. به عبارت دیگر، به حداقل رسانیدن خطرات ناشی از رخدادهای طبیعی و غیرطبیعی که گاه خود ساخته انسان و تحمیل او بر طبیعت و محیط پیرامون خویش است با انتخاب راهکارهای مؤثر ممکن می باشد در جهان معاصر دو گونه معضل طبیعی صدمات جانی و مالی شدیدی را بر جوامع انسانی وارد می سازند که هر چند هر دو ناشی از طبیعت اند اما منشأ ایجاد یکی از آنها طبیعت و دیگری ناشی از تحمیل آگاهانه وناخودآگاه انسان بر طبیعت می باشد ساختارهای اساسی جهت کاهش بلایای طبیعی به صورت زیر قابل جمعبندی و تعریف می باشد برقراری سیستم هشدار واخطاریه های به موقع جوی آماده سازی نیروهای انتظامی و راهداری ایمن سازی نقاط وقوع بلایای طبیعی تمهیدات علمی و مهندسی طراحی پروژه های عظیم مطالعاتی در فازهای شناسایی اجرا و نظارت وارتقای سطح آموزش عمومی و تخصصی برای مقابله کاهش آثار بلایای طبیعی تقویت نیروی انسانی متخصص و گروههای پژوهشی کارشناسی جهت مطالعه بلیه های طبیعی در مسیرهای اصولی و صحیح و با درک همه جانبه از کلیه روابط علت و معلولی موجود است.

از جمله برنامه‌ها و اقداماتی است که در جهت گسترش فرهنگ ایمنی در کشور طراحی شده مصوبات مجلس شورای اسلامی در سال ۷۰ است که بموجب آن کمیته ملی کاهش اثرات بلایای طبیعی به تصویب نمایندگان ملت رسیده است

قانون تشکیل کمیته ملی کاهش اثرات بلایای طبیعی

‌ماده واحده – به موجب این قانون “‌کمیته ملی کاهش اثرات بلایای طبیعی” به منظور
مبادله اطلاعات، مطالعه، تحقیقات علمی و پیدا کردن راه‌کارهای منطقی جهت پیشگیری و
کاهش اثرات بلایای طبیعی ناشی از طوفان، سیل، خشکسالی، سرمازدگی، آفات گیاهی،
آلودگی هوا، زلزله و‌لغزش‌های لایه زمین، نوسانات آب دریاها و دریاچه‌ها و
رودخانه‌ها و امثال آن، به ریاست وزیر کشور و عضویت وزراء و مسئولین سازمانها (‌در
غیاب‌وزراء، معاونین ذیربط شرکت می‌نمایند) و عضویت سازمان هواشناسی کشور، وزارت
نیرو، وزارت کشاورزی، وزارت بهداشت، درمان و آموزش‌پزشکی، وزارت جهاد سازندگی،
وزارت راه و ترابری، سازمان برنامه و بودجه، سازمان حفاظت محیط زیست، وزارت مسکن و
شهرسازی، مؤسسه‌ژئوفیزیک، جمعیت هلال احمر، سازمان جنگلها و مراتع، وزارت بازرگانی
و هر وزارتخانه، مؤسسه، نهاد و نیروهای انتظامی و یا نظامی که ریاست این‌کمیته حسب
ضرورت مصلحت بداند، تشکیل می‌گردد.
‌تبصره ۱ – کمیته ملی کاهش اثرات بلایای طبیعی جهت انجام مطالعات و تحقیقات
دامنه‌دار بر روی بلایای طبیعی کشور، تاریخچه آنها،‌پیش‌آگاهی و همچنین برای اعلام
وضعیت اضطراری و نحوه مقابله یا جبران خسارتها، کمیته‌های فرعی مورد نیاز تشکیل
خواهد داد.
‌تبصره ۲ – سازمان برنامه و بودجه موظف است اعتبار مورد نیاز طرحهای این کمیته که
توسط دستگاههای مربوطه پیش‌بینی نشده باشد در قالب‌طرحهای مصوب دستگاه مربوط تصویب
نماید.
‌تبصره ۳ – وزیر کشور، دستور تشکیل کمیته‌های استانی کاهش اثرات بلایای طبیعی را
به ریاست استاندار، برای هر استان، با وضعیت فوق صادر‌خواهد کرد.
‌تبصره ۴ – وزارت کشور موظف است هر ۶ ماه یک بار نتایج مربوط به مطالعات و تحقیقات
و راه حلهای پیشنهادی را به اطلاع دستگاههای‌اجرایی مربوطه به منظور تمهیدات لازم
و کلیه کمیسیونهای مجلس شورای اسلامی برساند.
‌تبصره ۵ – آیین‌نامه اجرایی این قانون توسط وزارت کشور با نظرخواهی سایر اعضاء
کمیته تهیه و به تصویب هیأت وزیران خواهد رسید.
‌تبصره ۶ – کمیته ملی مجاز است بخشی از اختیارات خود را به کمیته‌های فرعی یا
استانی تفویض نماید.
‌قانون فوق مشتمل بر ماده واحده و شش تبصره در جلسه علنی روز چهارشنبه مورخ نهم
مرداد ماه یک هزار و سیصد و هفتاد مجلس شورای اسلامی‌تصویب و در تاریخ ۱۳۷۰٫۵٫۱۶
به تأیید شورای نگهبان رسیده است.
‌رئیس مجلس شورای اسلامی – مهدی کروبی

خلاصه و نتیجه گیری:

ایران، یک کشور سیل خیز و زلزله خیز بوده و هر از چندی شاهد حوادث ناگواری در گوشه و کنار کشور هستیم. ولی آنچه که باید بدان توجه نمود این است اغلب بلایای طبیعی خارج از کنترل انسان به نظر می‌رسند، ولی خسارات و آسیب‌های ناشی از آنها، بطور چشمگیری قابل کنترل است. این موضوع ارتباط مستقیمی با عملیات پیش‌گیرانه توسط انسان دارد. در جهان برای کاهش اثرات بلایای طبیعی روزی را از سال ۱۹۸۹ میلادی، دومین چهارشنبه ماه اکتبر هرسال اختصاص دادند و در جهت رفع و کاهش هرگونه بلای طبیعی کوشش می کنند. در جوامع غربی نیز مدیران بحران همیشه خود را از طریق چک لیستهای که برای شناخت بیشتر موقعیت بحرانی بوجود امده مورد آزمایش قرار میدهند و بنده نیز این سوالات را بصورت گزینشی انتخاب کرده ام و از شما میخواهم که نظرتان را در مورد ایران در شرایط بحرانی شرح دهید

نهادهای مربوط برای کاهش بلایای طبیعی تا چه اندازه توانسته نیازهای امنیتی و ایمنی را در کشور ارتقا دهند؟

آمادگی و توانایی نهادهای مسئول در مواقع اظطراری چقدر است؟

از چه مکانیزم های جهت کاهش بلایای طبیعی استفاده خواهند کرد؟

نهادهای مسئول تا چه اندازه توانسته اند روشهای پیشگرانه را طراحی و اجرا کنند؟

مدیریت بحران تا چه اندازه توانسته امنیت،تجهیزات و نیروی انسانی را در جهت کمک رسانی به حادثه دیدها هماهنگ کند؟


منابع:

کتاب مدیریت  ایمنی در بحران

مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی

کتاب مدیریت محیط زیست

 

 

درباره نویسنده: عباس عليزاده

دانشجوي مهندسي ايمني صنعتي محيط كار در موسسه غير انتفاعي تابناك لامرد

۲ دیدگاه + فرستادن دیدگاه

  • درود به اقای علیزاده
    باید خدمتت عرض بکنم که ما هیچ کدوم از ایتمهای که شما در سوالاتت بهش اشاره کردی رو نداریم تو همین لامرد خودمون زمانی که زلزله میومد فقط کسانی که به جریان حاکم نزدیک بود تونستن از چادرهای هلال احمر استفاده کنند در چنین موقعی که قیمت چادر به یکباره چندیدن برابر شد و خیلی از مشکلات دیگه بزای مردم بوجود اومد ولی شورای تامین شهرستان جهت ایجاد عدالت و مدیریت بحران بوجود اومده خیلی ضعیف عمل کرد بنظرم وضع دیگر شهرستانها هم بهتر از این نباشه مثلا در زمانی که زلزله بم رخ داده بود یکسری روغنهای در بازار لامرد پخش شد که روی ظرف روغنها ارم کشور ایتالیا هک شده بود که برای کمک رسانی به مردم زلزله زده بم فرستاده بودن ولی این روغنها در لامرد بفروش میرسید و متاسفانه مردم هم ازش اسقبال بی نظیری کردن
    همیشه سبز باشی

  • سلام

    مطلب خیلی خوبی است انتظار ما از سایت لامرد نوشت اینه که تخصص گرا بشه و مث این مقالات در سایت بیشتر ببینیم
    بنظر من مهمترین عاملی که ما را از بلایا مصون میداره توکل به خداست وگرنه فک نکم هیچ یک از شرایط لازم جهت مدیریت بحران رو داشته باشم در همین زلزله اخیر اذربایجان عملکرد ضعیف مدیران را دیدیم و مینیم

فرستادن دیدگاه

آخرین دیدگاه‌ها

پيام هاي لامرد نوشت

دسته ها

بايگاني

آمار سايت

  • بازدید امروز: 5
  • بازدید دیروز: 692
  • بازدید هفته: 5080
  • کل نوشته‌ها: 605
  • کل دیدگاه‌ها: 5462
  • تاریخ به‌روزشدن سایت: 2014/04/16